Reliëf in tijd en ruimte : Interdisciplinair onderzoek naar bewoning en landschap van Oost-Nederland tussen de vroege prehistorie en middeleeuwen / Roy van Beek.

Format:

Book

Author/Creator:

Beek, Roy van, author.

Language:

Dutch

Subjects (All):

Landscape archaeology.

Landscape archaeology--Netherlands.

Physical Description:

1 online resource (658 pages)

Edition:

1st ed.

Place of Publication:

Leiden, [Netherlands] : Sidestone Press, 2010.

Summary:

The east of the Netherlands shows many different types of landscape. This dissertation is the result of interdisciplinary research into the long-term development of landscape and habitation of the province of Overijssel and the region De Achterhoek. Archaeological data are the primary source of information but physical geography, historical geography, palaeobotany and toponomy are incorporated. Van Beek tries to construct an overview of all-important developments between the early prehistory and the medieval period.

Contents:

Intro

voorwoord

DEEL A - Inleiding, onderzoeksgeschiedenisenkennisstand

1 Inleiding

1.1 Projectkader

1.2 Het eilandenrijk van Oost - Nederland

1.3 Hoofdvraagstelling

1.4 Subvraagstellingen

1.5 Onderzoeksmethodiek

1.6 Onderzoeksgebied

2 Geschiedenis van de acheologiebeoefening

2.1 Inleiding

2.2 Een hobby voor de elite (de fase tot 1830 )

2.3 De oudheidkundige interesse krijgt vorm (1830 - 1870)

2.3.1 Provinciale almanakken, verenigingen en genootschappen

2.3.2 Archeologisch onderzoek en toevalsvondsten

2.4 Twente in de schijnwerpers in een fase van ambiguïteit (1870 - 1940)

2.4.1 Het Provinciaal Geschiedkundig Overijsselsch Museum in Zwolle

2.4.2 De Oudheidkamer Twente en het Rijksmuseum Twenthe

2.4.3 Overige musea en oudheidkamers

2.4.4 Het RMO en het BAI in Oost-Nederland

2.4.5 Jan Butter: de eerste 'Sallandse' amateur-archeoloog

2.5 Veranderingen in structuur en onderzoeksfocus (1940 - 1965)

2.6 De Achterhoek naar voren? (1965-1997)

2.6.1 De gecentraliseerde structuur van de Rijksdienst

2.6.2 Archeologisch onderzoek

2.6.3 Amateur-archeologie

2.7 De IJsselstreek naar voren? (1997 - heden)

2.7.1 Gemeentelijk archeologen

2.7.2 Gevolgen van de Malta-wetgeving

3 Kennisstand van de bewoningsgeschiedenis op basis van archeologische bronnen

3.1 Inleiding

3.2 Laat-paleolithicum en mesolithicum

3.2.1 Cultuurgroepen en tradities

3.2.2 Nederzettingen en nederzettingssysteem

3.2.3 Graven

3.2.4 Materiële cultuur

3.2.4.1 Geröllkeulen en Spitzhauen

3.2.4.2 Artefacten van been en gewei

3.3 Vroeg- en midden-neolithicum vroe g - e n m i dde n - n e o l i t h i c um

3.3.1 Cultuurgroepen

3.3.2 Nederzettingen en nederzettingssysteem

3.3.3 Graven

3.3.4 Bruggen, veenwegen en andere houten constructies

3.3.5 Materiële cultuur.

3.3.5.1 Aardewerk

3.3.5.2 Bijlen

3.4 Laat-neolithicum an vroege bronstijd

3.4.1 Cultuurgroepen

3.4.2 Nederzettingen en nederzettingssysteem

3.4.3 Graven

3.4.4 Materiële cultuur

3. 5 Midden-bronstijd tot en met vroege ijzertijd

3.5.1 Cultuurgroepen

3.5.2 Nederzettingen en nederzettingssysteem

3.5.3 Graven

3.5.4 Celtic Fields

3.5.5 Materiële cultuur

3.5.5.1 Aardewerk

3.6 Midden-ijzertijd tot en met vroeg-romeinse tijd

3.6.1 Cultuurgroepen

3.6.2 Nederzettingen en nederzettingssysteem

3.6.3 Graven

3.6.4 Materiële cultuur

3.6.4.1 Aardewerk

3.6.4.2 Metalen en depotvondsten

3.7 Midden- en laat romeinse tijd

3.7.1 Cultuurgroepen

3.7.2 Nederzettingen en nederzettingssysteem

3.7.3 Graven

3.7.4 Materiële cultuur

3.7.4.1 Aardewerk

3.7.4.2 Metalen en depotvondsten

3.8 Middeleeuwen

3.8.1 Cultuurgroepen

3.8.2 Rurale nederzettingen en nederzettingssysteem

3.8.3 Graven

3.8.4 Frankisering en kerstening

3.8.5 Dorpsontwikkeling

3.8.6 Verdedigingswerken en adellijke huizen

3.8.7 Materiële cultuur

3.8.7.1 Aardewerk

4 De relatie tussen mens en landschap: kennisstand, concepten en modellen

4.1 Inleiding

4.2 Zandeilandenrijk Oost-Nederland

4.2.1 Fysische geografie

4.2.2 Veenuitbreiding en vegetatie-ontwikkeling

4.3 Landschapsstructuur en archeologie

4.3.1 Een fysisch-determinerend landschap?

4.3.2 Mens en landschap in de vroege prehistorie

4.3.3 Expansie en contractie

4.3.4 Vroeg-middeleeuwse kerngewesten

DEEL B - Fysische geografie en gebiedsgerichte studies

5 Inleiding op fysisch-geografisch onderzoek en gebiedsgerichte studies

5.1 Inleiding

5.2 Fysisch-geografisch onderzoek

5.3 Gebiedsgerichte studies

5.3.1 De waarde van microregionaal onderzoek

5.3.2 De selectie van 'detailgebieden'.

5.3.3 Grootte van de detailgebieden

5.3.4 Onderzoeksmethodiek en bronnen

6 De fysische geografie van Oost-Nederland

6.1 Inleiding

6.2 Methodiek en kaartweergave

6.3 Geologische processen en landschapsopbouw

6.3.1 De periode voor de landijsbedekking in het Saalien

6.3.2 Landijsbedekking in het laat-Saalien

6.3.3 Laat-Pleistocene rivieren

6.3.4 Sneeuwsmeltwater, permafrost en dekzand

6.3.5 Holocene rivieren en beken

6.3.6 Veen

6.4 Fysisch-geografische hoofdlandschappen

6.4.1 Een nieuwe landschapsindeling

6.4.2 Plateau- en terrassenlandschap

6.4.3 Stuwwallandschappen

6.4.4 Dekzandlandschappen

6.4.5 Rivierenlandschappen

7 De bewoningsgeschiedenis van Zuidwest-Salland

7.1 Inleiding

7.2 Landschappelijk kader

7.3 Onderzoeksgeschiedenis

7.4 Laat-paleolithicum en mesolithicum

7.5 Neolithicum en vroege bronstijd

7.6 Midden-bronstijd

7.7 Late bronstijd

7.8 Vroege ijzertijd

7.9 Midden-ijzertijd tot en met vroeg-romeinse tijd

7.10 m i dde n - e n la at - rom e i n s e Ti j d

7.11 mi d d e l e e uwe n

7.11.1 Archeologie

7.11.1.1 Vroege middeleeuwen

7.11.1.2 Late middeleeuwen

7.11.2 Historische geografie

8 De bewoningsgeschiedenis van de noordwestelijke Achterhoek

8.1 Inleiding

8.2 Landschappelijk kader

8.3 Onderzoeksgeschiedenis

8.4 Laat-paleolithicum en mesolithicum

8.5 Neolithicum en vroege bronstijd

8.6 Midden-bronstijd

8.7 Late bronstijd en vroege ijzertijd

8.8 Midden-ijzertijd tot en met vroeg-romeinse tijd

8.9 Midden- en laat romeinse tijd

8.10 Vroege middeleeuwen

8.11 Late Middeleeuwen

8.11.1 Rurale nederzettingen

8.11.2 Adellijke huizen

9 De bewoningsgeschiedenis van de noordoostelijke Achterhoek

9.1 Inleiding

9.2 Landschappelijk kader

9.3 Onderzoeksgeschiedenis

9.4 Laat-paleolithicum en mesolithicum.

9.5 Neolithicum en vroege bronstijd

9.5.1 Nederzettingspatroon en grafbestel

9.5.2 Vindplaatsen van de Trechterbekercultuur

9.6 Midden-bronstijd

9.7 Late bronstijd en vroege ijzertijd

9.8 Midden-ijzertijd tot en met romeinse tijd

9.9 Middeleeuwen

9.9.1 Archeologie

9.9.1.1 Vroege middeleeuwen

9.9.1.2 Late middeleeuwen

9.9.2 Historische geografie

10 De bewoningsgeschiedenis van zuidwest-Twente

10.1 Inleiding

10.2 Landschappelijk kader

10.3 Onderzoeksgeschiedenis

10.4 Laat-paleolithicum

10.5 Mesolithicum

10.6 Vroeg- en midden-neolithicum

10.6.1 Nederzettingen en 'losse' vondsten

10.6.2 Vindplaatsen van de Trechterbekercultuur

10.7 Laat-prehistorische begraavingslandschappen

10.7.1 Grafheuvelgroepen

10.7.2 Urnenvelden en hergebruik van het oude grafheuvellandschap

10.8 Laat-prehistorische rituele landschappen

10.8.1 Het Enterveen en Elsenerbroek

10.8.2 Andere veenvondsten

10.8.3 Bronzen artefacten uit andere contexten

10.9 Laat-prehistorische bewoningslandschappen

10.9.1 Laat-neolithicum en vroege bronstijd

10.9.2 Midden-bronstijd tot en met vroege ijzertijd

10.9.3 Midden-ijzertijd tot en met vroeg-Romeinse tijd

10.10 Midden- en laat-romeinse tijd

10.11 Vroege middeleeuwen

10.12 Late middeleeuwen

10.12.1 Rurale nederzettingen

10.12.2 De stadsontwikkeling van Goor

10.12.3 Borgmannen en adellijke huizen

DEEL C - Thematische studies

11 Inleiding op thematische studies

11.1 Inleiding

11.2 Bewoningsdynamiek

11.3 Landschapsdynamiek

11.4 Rituele landschappen, depotvondsten en cultusplaatsen

12 Bewoningsdynamiek op supraregionale schaal

12.1 Inleiding

12.2 De bewoning van Oost-Nederland

12.2.1 Landschap en bewoningsdynamiek

12.2.1.1 Jagers-verzamelaars

12.2.1.2 Primitieve landbouwers

12.2.1.3 Gevorderde landbouwers.

12.2.1.4 Protohistorie en vroege historie

12.3 Bewoningsdynamiek per hoofdlandschap

12.3.1 Inleiding

12.3.2 Plateau- en terrassenlandschap

12.3.3 Stuwwallandschappen

12.3.4 Dekzandlandschappen

12.3.5 Rivierenlandschappen

12.4 Oost-Nederland als grensgebied

13 Bewoningsdynamiek op microregionale schaal

13.1 Inleiding

13.2 Laat-paleolithicum tot vroeg-neolithicum

13.3 Midden-neolithicum tot midden-bronstijd A

13.4 Midden-bronstijd B tot en met vroege ijzertijd

13.5 Midden-ijzertijd tot en met vroeg-romeinse tijd

13.6 Midden- en laat-romeinse tijd

13.7 Middeleeuwen

13.7.1 Bewoningsdynamiek vanuit archeologisch perspectief

13.7.2 Huisplattegronden en historische erven

13.7.3 'Erven testen' in Zuidwest-Salland

14 Landschapsdynamiek

14.1 Inleiding

14.2 Veen

14.2.1 Veenuitbreiding

14.2.2 Ontginning

14.3 Vegetatie

14.3.1 Bewoning en vegetatie

14.3.2 Oorspronkelijke bosvegetatie

14.3.3 Onderzoek van waterputten en waterkuilen

14.3.4 Van Atlantisch woud naar parklandschap

14.3.5 Achterhoekse wildernissen: Steenrewalt, Synwede en Berlewalde

14.4 Zand en Water

14.4.1 Erosie en sedimentatie

14.4.2 Stuifzand

14.4.3 Ontginning

14.4.3.1 Essen en plaggendekken

14.4.3.2 Jongere ontginningen en transformatiefases

15 Rituele landschappen, depotvondsten en cultusplaatsen

15.1 Inleiding

15.2 Rituele landschappen

15.2.1 Inleiding

15.2.2 Venen

15.2.2.1 Inleiding

15.2.2.2 Elsenerbroek, Enterveen en Middelveen

15.2.2.3 Andere veenvondsten

15.2.3 Rivieren, beekdalen en laagtes

15.2.3.1 Inleiding

15.2.3.2 Steentijd

15.2.3.3 Bronstijd en ijzertijd

15.2.3.4 Romeinse tijd

15.2.3.5 Middeleeuwen

15.2.4 'Droge' context

15.3 Cultusplaatsen

15.3.1 Inleiding

15.3.2 Toponymische aanwijzingen: het wîh-heiligdom van Wijhe.

15.3.3 Enclosures?.

Notes:

Includes bibliographical references.

Description based on online resource; title from PDF title page (ebrary, viewed January 5, 2017).

ISBN:

90-8890-156-2

OCLC:

967107749